KRAAK FEST 2026 HIGHLIGHTS: Katya Shirshkova

Vertel ons wat over je achtergrond. Wat bracht je tot muziek en dan meer bepaald tot zang?

Het is op een zeer natuurlijke manier begonnen. Mijn eerste sonische herinnering is van toen ik in mijn grootmoeders armen naar een kerkkoor aan het luisteren was. Ik zong in mijn jeugd en voelde later ook de urgente nood om te componeren. Als tiener speelde ik een band en uiteindelijk koos ik ervoor om professioneel zangtechniek te studeren. 

Ook al studeerde ik cum laude af, verliet ik gefrustreerd de universiteit. In plaats van antwoorden te vinden, vermenigvuldigden mijn vragen. Improvisatie werd er op een manier benaderd die voelde als een andere soort beperking — alsof het gevormd was om een sociaal acceptabel "product" te produceren. Ik voelde daardoor de nood om even afstand te nemen van zangtechniek.

Aangetrokken tot elektronica, stapte ik over naar geluidstechniek. Ik heb dat een jaar gestudeerd en raakte toen vooral geïnteresseerd in akoestiek. Later werkte ik enkele jaren als geluidstechnicus in undergroundruimtes. Tijdens die periode schreef ik niet veel. Toch bleef ik op zoek naar mijn eigen stem en hield ik ook niet op met die in vraag te stellen — al was het alleen maar door te luisteren. 

Open partituuroefeningen, beïnvloed door Fluxus en avant-garde componisten, zorgden voor een keerpunt. Ik bracht toen veel tijd door met mijn vader, de kunstenaar Igor Shirshkov, wiens manier van denken in het schilderen mijn perspectief enorm heeft verruimd. Ik ben mijn praktijk breder beginnen interpreteren. Ik denk sindsdien meer als een kunstenaar, denk ik…Ik heb ook het gevoel dat er nog veel achtergronden te ontdekken zijn. Is tijd lineair?

Je "Le Héron"-stuk is als een gesplitste LP uitgebracht met David Maranha's "A reunião." Hoe is deze samenwerking tot stand gekomen?

Ik leerde Alex Zhang Hungtai, David Maranha en Gabriel Ferrandini kennen bij één van hun optredens, waar ik hielp als technicus. Hun muziek heeft een diepe indruk op me achtergelaten. Het was echt een belangrijk concert — één dat je bijblijft. We zijn door de jaren heen contact blijven houden.   

In 2023 heeft David mij en Yurii Kuznetsov uitgenodigd om twee stukken te brengen op het Appleton Festival in Lissabon. Op een vrije dag, praatten we, terwijl we op een drukke trein naar het strand van Parede zaten, toevallig samen over muziek. Tijdens dat gesprek, ontstond het idee van een gesplitste LP. David maakte een speciaal stuk voor dat album - A Reunião. 

Door de jaren heen heb je al aan vele verschillende projecten gewerkt! De eerste die op je website vermeld staat, is Pond. Kan je ons wat meer vertellen over dit stuk en over hoe je muziek sindsdien is geëvolueerd? 

Pond was cruciaal. Tijdens een wandeling kwam een melodie in me op. De tekst kan ruwweg vertaald worden naar, "hoe melancholisch is verdriet in de tuin in de avond." Ik schreef drie stemmen en koos ervoor om de harmonie te deconstrueren aan de hand van een grid bedacht door Ben Patterson, die ik als kind had ontmoet. Ben reisde rond 2004 met de Trans-Siberische trein en stopte in Irkoetsk (mijn geboortestad) op weg naar de Fuji berg.

Ik stelde de muzikanten voor om de harmonie op het gehoor te leren en ik liet kleine afwijkingen toe — zoals bij het zingen van volksmuziek. Tijdens het optreden werd de melodie 3-4 minuten lang herhaald. Vervolgens zongen de vocalisten één voor één de melodie en lieten ze een kikker met de klok mee los, waarmee ze het patroon van de volgende artiest bepaalden. Terwijl de kikkers bewogen, versnipperde de melodie geleidelijk tot overlappende patronen. Ten slotte keerde de laatste zanger terug naar de volledige melodie en voegden de anderen zich geleidelijk weer bij hem aan. Daarna volgde opnieuw een deconstructie. En weer een hereniging. De uitvoering duurde 25-30 minuten. Er waren ongeveer zeven mensen aanwezig – vrienden :) 

Het was van essentieel belang dat het grid niet werd gerepeteerd. Alleen de hoofdmelodie werd collectief ingestudeerd. Ben zei ooit dat hij graag met kikkers werkte omdat “ze niet perfect zijn.” Wat ik zelf ontdekte door met het grid te werken, waren de onvolkomenheden in het geheugen. De melodie die we hadden ingestudeerd, vervormde langzaam met iedere beweging van de kikkers, omdat het menselijk geheugen van nature hervormt wat het zich herinnert. Uit deze geheugenimperfecties kwamen verbazingwekkende microtonale harmonieën voort.

Een andere ontdekking was de staat van collectieve aanwezigheid – als uitvoerders waren we te veel gefocust op het luisteren naar en volgen van de signalen van de kikkers en de cue om vocaal te ‘pronken’. Dit creëerde een staat van transparantie – een tijdelijk vergeten van het zelf. En misschien werd daardoor een puurdere aanwezigheid mogelijk. Die collectieve ervaring was zo fundamenteel dat die kwaliteit nog steeds centraal staat in mijn praktijk. 

Zijn er nog andere eerdere projecten die een specifieke invloed hebben gehad op je creatieve proces? 

Ik zou graag The Wind Blows Whenever It Pleases belichten. Je kan er hier naar luisteren. Het was een collectieve, performatieve actie gemaakt als een collaboratieve artistieke geste als reactie op militaire censuur en politieke repressie. De actie is gedocumenteerd en later uitgebracht op Cancelled Records en vervolgens ook op Industrial Coast.

Het project was een poging om het geluid van stemmen in stand te houden door een kettingademtechniek — de deelnemers konden enkel op adem komen wanneer de anderen het geluid gaande hielden. Op die manier stopte de stem nooit; het werd, voor een tijd tenminste, een geluid van solidariteit en een wijze om wat verboden was geworden om over te spreken toch door te geven. Onze stemmen werden in zeker zin een levend bewijs van verzet. 

De kracht van de menselijke stem ligt in haar aanwezigheid. Aanwezigheid kan een boodschap overbrengen — zelfs een verborgen boodschap. Mensen die het zebrapad overstaken, begrepen onze boodschap: sommigen stopten en zongen met ons mee, anderen waren tot tranen toe geroerd.

Het feit dat de politie onze actie stillegde, illustreert dat geluid een politieke dimensie heeft. De waarde van de stem is niet louter symbolisch. Ze heeft een fysieke aanwezigheid en een tastbare impact. 

Aangezien je stem zo'n grote rol speelt in je werk, zijn er bepaalde rituelen die je in je dagelijks leven uitvoert om er zorg voor te dragen? 

Ik warm mijn stem op en zing in mijn dagelijks leven en voor mijn shows, omdat mijn stem een bepaalde conditie moet hebben en omdat ik het leuk vind:) Maar, eerlijk gezegd, doe ik dat niet elke dag. Ik doe ook lichaamsoefeningen, aangezien die veel invloed hebben op de stem, want de stem is het lichaam. Als het lichaam of het mentale systeem moe is, is het veel moeilijker om te zingen. Ik kies mijn oefeningen echter op basis van mijn fysieke staat, en soms zijn een goede nachtrust, rust en stilte de beste verzorging voor de stem.

Vind Katya op Instagram // Bandcamp // Web

Katya Shirshkova zal op 14 maart tijdens het KRAAK Festival 2026 in Het Bos in Antwerpen voor harmonie zorgen. Tickets!